خورتاب

در چند روز گذشته براي چندمين بار كتاب "مكالمات" نوشته كنفسيوس را مي خواندم.از ويژگيهاي اين نوع كتاب ها اين است كه ،هر بار خوانده مي شوند نكته اي نو در آنها يافت مي شود. گرد كهنگي و تكراري بودن بر آنها نمي نشيند.فصل يكم اين كتاب درباره مرد آزاده است.ويژگي هاي مهمي را براي كسي كه مي خواهد به مقام آزادگي برسد بر مي شمارد.نكته قابل توجه اين است كه همه كساني كه تاريخ از آنان به بزرگي و جوانمردي و پاكي نهاد نام برده است همين معاني را با واژگاني ديگر بيان كرده اند.گويي كه در نهايت همه پويندگان "راه راست" به يك آبشخور مي رسند هر چند "آن"نامهاي متفاوتي داشته باشد.آنچه راكنفسيوس مي گويد ، علي و محمد نيز بيان كرده اند.در اوستا و "ذمه پده "بودا هم مي توان نشاني از آنها يافت.در عرفان سرخپوستي نيز اين معاني به شكل ديگري بيان شده است.آيا اين جز نشاني بر اين است كه انجام و سرانجام بشر يكي است و "فضايل انساني" آشكار و شناخته شده است.فقط كمي بايد درنگ كرد و با دقت بيشتري نگريست.به ويژه تامل در كردار و گفتار آزاده مردان را بايد جدي گرفت.يكي از ويژگيهاي مهمي كه براي مرد آزاده گفته اند عمل به آن چيزي است كه مي گويد.ديگران را به امري هدايت مي كند كه خود آنرا مي پسندد. به تعبير فيلسوفان اخلاق، "قاعده زرين" همين است.لذا عجيب نيست وقتي مي بينيم آنان كه از روزگاران گذشته تا كنون مورد احترام و اقبال بوده اند بر اساس اين قاعده زندگي كرده اند.البته اين زندگي زاهدانه نيز بسيار دشوار است.چون امكان دارد در زمان"حال" اين نوع رفتار ديده نشود و عده اي به دروغ راهي را حقيقت نشان دهند و ديگران را فريب دهند .مگر در زمان بني اميه "علي" را بر منبر لعن نمي كردند؟و انگاه كه عمر بن عبدالعزيز لعن علي را منع كرد فردي فرياد زد كه نماز بي لعن علي درست نيست.اما امروز به فهرست اعلام كتب تاريخي مراجعه كنيد تا با موضوعي شگفت آور روبرو شويد.بسامد نام "علي"بيشتر است يا معاويه؟نبايد فراموش كرد جامعه در بطن خود نهايتا به "فضيلت" روي مي آورد.كنفسيوس مي گويد:مرد آزاده درين جهان درباره ي هيچ چيز ميل قطعي بي حد و يا كراهت و نفرت قطعي بي حد ندارد،همواره طرفدار راستي و نيكي است...مرد آزاده آنچه را مي خواهد انجام دهد پيش از بجا آوردن آن را به ديگران موعظه نمي كند،يعني آنچه را وعظ مي كند قبلا آن را در نفس خود بجا مي آورد...وي مقاصد خود را پيش از آنكه به ديگران باز نمايد در نفس خود به كار مي اندازد.